रक्सौल, पूर्वी चम्पारण २८ भदाै । जीवनमा सफलता प्राप्त गर्ने इच्छा हरेक व्यक्तिको मनमा हुन्छ। तर केवल इच्छा गर्दैमा सफलता सुनिश्चित हुँदैन। सफलताका लागि मेहनत, समय, धैर्य र सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा—एकाग्रता आवश्यक हुन्छ। मानिसमा प्रतिभा जति नै ठूलो भए पनि यदि उसको मन बारम्बार भड्किरहन्छ भने उसले आफ्नो क्षमताको पूर्ण उपयोग गर्न सक्दैन। तर सामान्य प्रतिभा भएको व्यक्ति पनि आफ्नो लक्ष्यप्रति एकाग्र र समर्पित छ भने असाधारण उपलब्धि हासिल गर्न सक्छ।
एकाग्रताको अर्थ केवल कुनै एक ठाउँमा बसेर ध्यान गर्नु मात्र होइन। यसको वास्तविक अर्थ आफ्ना विचार, समय, ऊर्जा र कर्मलाई निश्चित उद्देश्यतर्फ केन्द्रित गर्नु हो। जब मानिसले आफूले के गर्नुपर्छ र किन गर्नुपर्छ भन्ने स्पष्ट रूपमा तय गर्छ, तब उसको भित्री शक्ति बिस्तारै एउटै दिशामा प्रवाहित हुन थाल्छ।
उक्त विचार लायन्स क्लब इन्टरनेसनल डिस्ट्रिक्ट ३२२ई, जोन ४१ का जोन चेयरपर्सन सह डिस्ट्रिक्ट चेयरपर्सन एवं भारत विकास परिषद्, रक्सौलका सेवा संयोजक सह मिडिया प्रभारी तथा सामाजिक कार्यकर्ता बिमल सर्राफले प्रेससँग साझा गर्नुभएको हो।
हामी प्रायः असफलताको कारण परिस्थिति, स्रोतसाधन वा भाग्यलाई मान्छौं। तर धेरैपटक वास्तविक समस्या हाम्रो आफ्नै छरिएको ऊर्जा हुन्छ। हामी एकैपटक धेरै काम गर्न चाहन्छौं, विभिन्न दिशामा अघि बढ्न खोज्छौं र हरेक अवसरलाई समात्न चाहन्छौं। परिणामस्वरूप कुनै पनि कामलाई पूर्ण क्षमताका साथ गर्न सक्दैनौं।
छरिएको मनले धेरै कुरा सोच्न सक्छ, तर एकाग्र मनले धेरै कुरा गर्न सक्छ।
धनुषबाट निस्किएको बाणले लक्ष्य त्यतिबेला मात्र भेद्न सक्छ, जब त्यसमा रहेको सम्पूर्ण शक्ति एउटै दिशामा केन्द्रित हुन्छ। त्यही शक्ति विभिन्न दिशामा बाँडियो भने लक्ष्यसम्म पुग्न कठिन हुन्छ। मानिसको जीवन पनि यस्तै हो। हाम्रो प्रतिभा, समय र ऊर्जा सही लक्ष्यतर्फ केन्द्रित हुँदा मात्र त्यसले वास्तविक परिणाम दिन्छ।
एकाग्रता केवल सफलताको साधन मात्र होइन, आत्मविश्वासको आधार पनि हो। जब व्यक्ति निरन्तर एउटै दिशामा प्रयास गर्छ, तब उसले आफ्नो क्षमताको अनुभव गर्न थाल्छ। साना–साना उपलब्धिले उसको आत्मविश्वास बढाउँछन् र यही आत्मविश्वासले भविष्यका ठूला चुनौती सामना गर्ने शक्ति प्रदान गर्छ।
तर एकाग्रताको अर्थ जिद्दी वा संकीर्ण सोच होइन। लक्ष्यप्रति एकाग्र रहँदै दृष्टिकोण फराकिलो राख्नु पनि आवश्यक छ। परिस्थिति परिवर्तन भए रणनीति परिवर्तन हुन सक्छ, बाटो परिवर्तन हुन सक्छ, तर उद्देश्य स्पष्ट छ भने व्यक्ति दिशाहीन हुँदैन। त्यसैले जीवनमा केवल लक्ष्य हुनु पर्याप्त छैन; लक्ष्यको स्पष्टतासँगै सही दिशाको ज्ञान पनि आवश्यक हुन्छ।
भारतीय चिन्तन परम्पराले शताब्दीयौंदेखि ध्यान, संयम, विनम्रता र सत्संगलाई मनको स्थिरताको आधार मान्दै आएको छ। शान्त मनले मात्र सही निर्णय लिन सक्छ। जुन मनमा निरन्तर भय, क्रोध, चिन्ता र अन्योलको शोर हुन्छ, त्यहाँ सकारात्मक विचार र सिर्जनात्मक कार्यका लागि स्थान कम हुँदै जान्छ।
आजको समयमा एकाग्रताको चुनौती झनै बढेको छ। मोबाइल, सामाजिक सञ्जाल, अनावश्यक सूचना र निरन्तर बदलिइरहने आकर्षणले हाम्रो ध्यानलाई स–साना टुक्रामा विभाजन गरिरहेका छन्। हामी धेरै कुरा हेरिरहेका छौं, धेरै कुरा सुनिरहेका छौं, तर कुनै एउटा काममा गहिरिएर सोच्ने र पूर्ण रूपमा समर्पित हुने समय घट्दै गएको छ।
यस्तो अवस्थामा आफैंसँग एउटा प्रश्न सोध्नु आवश्यक छ—के म आफ्नो समयलाई नियन्त्रण गरिरहेको छु, कि मेरो समय र ध्यानलाई अरू कुराले नियन्त्रण गरिरहेका छन् ?
सफल व्यक्ति र सामान्य व्यक्तिबीचको अन्तर धेरैपटक प्रतिभाको होइन, ध्यानको गुणस्तरको हुन्छ। सफल व्यक्ति आफूले कुन कुरामा ध्यान दिनुपर्छ र कुन कुरालाई बेवास्ता गर्नुपर्छ भन्ने जान्दछ। ऊ हरेक आवाजको पछाडि दौडिँदैन। हरेक अवसरलाई आफ्नो अवसर ठान्दैन। उसले आफ्नो लक्ष्यलाई प्राथमिकता दिन्छ र त्यसैअनुसार समय तथा ऊर्जाको उपयोग गर्छ।
त्यसैले जीवनमा अघि बढ्न हामीले आफ्नो भित्र एकाग्रताको बानी विकास गर्न आवश्यक छ। लक्ष्य सानो होस् वा ठूलो, सुरुवात सानो नै किन नहोस्, प्रयास निरन्तर हुनुपर्छ। मनलाई दिशा, विचारलाई स्पष्टता र कर्मलाई निरन्तरता दिन सकियो भने सफलता टाढा रहँदैन।
अन्ततः सफलता कुनै जादुको परिणाम होइन। यो ती क्षणहरूको परिणाम हो, जब हामी आफ्नो छरिएको मनलाई समेटेर एउटै लक्ष्यमा केन्द्रित हुन्छौं र बिना विचलित निरन्तर अघि बढिरहन्छौं।
किनकि जुन दिन मन भड्किन छोडेर लक्ष्यमा अडिन्छ, त्यही दिन सफलताको वास्तविक यात्रा सुरु हुन्छ।
