रक्सौल, पूर्वी चम्पारण १९ कार्तिक । जीवन एउटा यस्तो उपन्यास हो, जसलाई हामी हरेक दिन आफ्ना कर्म, विचार र व्यवहारद्वारा लेखिरहेका हुन्छौँ। यसका केही पानाहरू खुसीले भरिएका हुन्छन् भने केहीमा संघर्ष, पीडा र कठिनाइका कथाहरू हुन्छन्। तर जीवनको वास्तविक सुन्दरता यही हो कि हामी यसका हरेक पानालाई धैर्य र समझदारीका साथ पढ्न सिकौँ। सुखका दिनलाई मात्र आफ्नो ठान्नु र दुःखका बेला निराश हुनु जीवनलाई अधुरो रूपमा बुझ्नु हो। वास्तविकता के हो भने सुख र दुःख दुवै जीवनका महत्वपूर्ण हिस्सा हुन् र दुवैको आफ्नै महत्व छ।

संसारमा कुनै पनि व्यक्तिलाई उसको पहिरन, पद, प्रतिष्ठा, धन वा बाहिरी व्यवहारका आधारमा मात्र चिन्ने गल्ती गर्नु हुँदैन। को सज्जन हो र को दुर्जन, को ज्ञानी हो र को अज्ञानी, को त्यागी हो र को भोगी भन्ने कुरा उसको आचरण र कर्मबाट मात्र मूल्याङ्कन गर्न सकिन्छ। कहिलेकाहीँ साधारण देखिने व्यक्ति असाधारण गुणले भरिएको हुन्छ भने आकर्षक व्यक्तित्वको पछाडि स्वार्थ र अहंकार लुकेको हुन सक्छ। त्यसैले कसैबारे धारणा बनाउनुअघि उसका विचार, परिस्थिति र व्यवहार बुझ्नु आवश्यक छ।

मानिसको सबैभन्दा ठूलो शक्ति उसको विश्वास, श्रद्धा र सकारात्मक सोच हो। प्रत्येक व्यक्तिले आफ्नो विश्वासअनुसार जीवनमा सहारा खोज्छ। कसैका लागि ईश्वर मन्दिरमा हुनुहुन्छ, कसैका लागि सेवामा हुनुहुन्छ भने कसैका लागि अरूको अनुहारमा मुस्कान ल्याउनु नै ईश्वरको सेवा हो। वास्तवमा ईश्वरप्रतिको साँचो आस्थाको अर्थ केवल प्रार्थना गर्नु मात्र होइन, आफ्ना कर्ममा मानवता र अरूप्रति संवेदना कायम राख्नु पनि हो।

जीवनमा हाम्रो एउटा ठूलो भूल के हो भने हामी आफूलाई अरूभन्दा राम्रो साबित गर्न आफ्नो ऊर्जा खर्च गर्छौँ। कोही धनको घमण्ड गर्छ, कोही पदको, कोही ज्ञानको त कोही प्रतिष्ठाको। तर समयको चक्र घुम्न थालेपछि परिस्थिति बदलिन धेरै समय लाग्दैन। त्यसैले अरूमाथि प्रभुत्व जमाउने वा आफूलाई सर्वश्रेष्ठ साबित गर्ने प्रयास गर्नुभन्दा आफ्नो व्यक्तित्वलाई अझ राम्रो बनाउने प्रयास गर्नुपर्छ। पूर्ण बन्ने जिद्दी गर्नुभन्दा हरेक दिन हिजोभन्दा अलिकति राम्रो बन्ने संकल्प गर्नु नै वास्तविक विकास र आत्मसुधारको बाटो हो।

विश्वास पनि जीवनको एउटा महत्वपूर्ण आधार हो। सबैमाथि आँखा चिम्लेर विश्वास गर्नु बुद्धिमानी होइन, तर कसैमाथि पनि विश्वास नगर्नु त्योभन्दा ठूलो भूल हो। सम्बन्धहरू विश्वास, प्रेम, सम्मान र आपसी समझदारीबाट बलियो हुन्छन्। सम्बन्ध जोगाउन कहिलेकाहीँ आफ्नो जिद्दी छोड्नुपर्छ, कहिले झुक्नुपर्छ र कहिले अरूका भावनालाई आफ्ना भावनाभन्दा बढी महत्व दिनुपर्छ। सम्बन्धमा को ठूलो र को सानो भन्ने कुरा महत्वपूर्ण होइन, एकअर्कालाई सम्मान गर्ने भावना महत्वपूर्ण हुन्छ।

मानिसको जीवनमा ज्ञान र विवेकको विशेष महत्व छ। ज्ञान हासिल गर्नु, अज्ञानताबाट टाढा रहनु, असल कुरालाई अपनाउनु र खराबी त्याग्नु नै असल व्यक्तित्वको पहिचान हो। धेरै पढ्नु मात्र ज्ञान होइन, सही र गलतबीचको भिन्नता बुझ्नु, अरूको पीडा महसुस गर्नु र आवश्यक पर्दा कसैको सहयोगमा अघि सर्नु पनि साँचो शिक्षाको परिचय हो।

जीवनमा आफूले नपाएका कुराहरूको दुःख मनाउनुभन्दा बिना माग प्राप्त भएका अनगिन्ती उपहारहरूका लागि ईश्वरप्रति कृतज्ञ हुनुपर्छ। परिवार, असल सम्बन्ध, स्वास्थ्य, भोजन, प्रकृति र आफन्तहरूको साथ जीवनका अमूल्य सम्पत्ति हुन्। यिनको महत्व प्रायः त्यतिबेला मात्र बुझिन्छ, जब यीमध्ये केही कुरा हामीसँग रहँदैनन्। सन्तोषको अर्थ इच्छा त्याग्नु होइन, आफूले प्राप्त गरेका उपलब्धिको सम्मान गर्दै निरन्तर अघि बढ्नु हो।

समय र भाग्य कहिल्यै एकनास रहँदैनन्। आज सफलताको शिखरमा रहेको व्यक्तिले भोलि संघर्षको सामना गर्नुपर्ने हुन सक्छ। त्यसैगरी कठिन परिस्थितिबाट गुज्रिरहेको व्यक्तिले पनि आफ्नो मेहनत र दृढ संकल्पका आधारमा नयाँ उचाइ प्राप्त गर्न सक्छ। त्यसैले सफलतामा अहंकार गर्नु हुँदैन र असफलतामा आत्मविश्वास गुमाउनु हुँदैन। समयले हामीलाई धेरै कुरा सिकाउँछ, तर त्यसबाट सिक्न तयार हुनुपर्छ।

जीवनमा सकारात्मक सोचको ठूलो महत्व छ। नकारात्मक विचारले मानिसको आत्मविश्वास कमजोर बनाउँछ भने सकारात्मक दृष्टिकोणले कठिन परिस्थितिमा पनि आशाको उज्यालो देखाउँछ। यसको अर्थ समस्यालाई बेवास्ता गर्नु होइन, बरु धैर्य, साहस र विवेकका साथ त्यसको सामना गर्नु हो। हरेक समस्यामा कुनै न कुनै समाधान र हरेक कठिनाइमा कुनै न कुनै अनुभव लुकेको हुन्छ।

हामीले यो पनि बुझ्नुपर्छ कि जीवन अरूभन्दा अगाडि बढ्ने प्रतिस्पर्धाको मैदान होइन। जीवन एउटा यात्रा हो, जहाँ आफू अघि बढ्नुका साथै अरूलाई पनि अघि बढाउन सक्नुमा वास्तविक आनन्द छ। कसैको सफलतामा ईर्ष्या गर्नुको सट्टा त्यसबाट प्रेरणा लिनुपर्छ र कसैको समस्यामा हाँस्नुको सट्टा सकेसम्म सहयोग गर्नुपर्छ।

अन्ततः जीवनको सार्थकता हामीले कति धन कमायौँ, कति प्रतिष्ठा प्राप्त गर्‍यौँ वा कति मानिसलाई प्रभावित पार्‍यौँ भन्ने कुरामा होइन, बरु हामीले कति मानिसको जीवनमा खुसी बाँड्यौँ, कति सम्बन्ध जोगायौँ र आफ्नो मनभित्र कति मानवता जीवित राख्यौँ भन्ने कुरामा निर्भर हुन्छ।

जीवनको हरेक पानालाई खुला मनले पढौँ। सुख प्राप्त हुँदा विनम्र बनौँ, दुःख आउँदा धैर्य राखौँ, सफलता मिल्दा कृतज्ञ बनौँ र असफलता आउँदा त्यसबाट सिकेर अघि बढौँ। किनकि जीवनको सबैभन्दा सुन्दर अध्याय त्यही हो, जहाँ मानिस परिस्थितिसँग हार मान्दैन, बरु हरेक अनुभवबाट नयाँ कुरा सिक्दै अझ समझदार, संवेदनशील र असल मानिस बनेर अघि बढ्छ।

यही जीवनको वास्तविक दर्शन हो र यही नै सुन्दर, सन्तुलित एवं सार्थक जीवनको पहिचान हो।