रक्सौल, पूर्वी चम्पारण २७ कार्तिक । मानिसको जीवन केवल सास चल्नुको नाम होइन, बरु उसको विचार, संस्कार, कर्म र व्यवहारबाट उसको वास्तविक पहिचान हुन्छ। संसारमा हरेक व्यक्ति आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाउन चाहन्छ। कोही धनसम्पत्तिको माध्यमबाट, कोही पद र प्रतिष्ठाबाट त कोही आफ्नो लोकप्रियताका आधारमा पहिचान बनाउन खोज्छन्। तर समय बित्दै जाँदा यो स्पष्ट हुन्छ कि मानिसको वास्तविक पहिचान उसको सम्पत्तिबाट होइन, बरु उसको व्यक्तित्व र संस्कारबाट हुन्छ।
असल संस्कार पनि यस्तो सम्पत्ति हो, जसलाई न किन्न सकिन्छ, न त कसैले खोस्न सक्छ। यी संस्कार परिवार, वातावरण, अनुभव र असल विचारबाट सिकिन्छन्। संस्कारी व्यक्ति जहाँ गए पनि आफ्नो व्यवहारबाट प्रेम, विश्वास र सम्मानको वातावरण सिर्जना गर्छ। यसको विपरीत ईर्ष्या, अहंकार, छल, कपट र स्वार्थजस्ता दुर्गुण पनि एक व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिमा फैलिन सक्छन्। एक व्यक्तिको नकारात्मक सोचले अर्को व्यक्तिको मनलाई समेत प्रभावित पार्न सक्छ। त्यसैले हामीले सोच्नुपर्छ कि आफ्नो जीवनबाट समाजलाई असल कुरा दिइरहेका छौँ वा खराब कुरा।
आजको समयमा मानिसका प्राथमिकताहरू परिवर्तन हुँदै गइरहेका छन्। आफ्ना आवश्यकता र इच्छाहरू पूरा गर्ने दौडमा मानिसले मनको शान्ति र सम्बन्धहरूको मिठासलाई पछाडि छोड्दै गएको छ। मोबाइल र सामाजिक सञ्जालको संसारमा मानिसहरू आफ्नो खुसीको प्रदर्शन त धेरै गर्छन्, तर वास्तविक जीवनमा एकअर्काको दुःख र पीडा बुझ्ने समय कम हुँदै गएको छ। तस्बिरमा मुस्कुराउन सजिलो छ, तर कसैको कठिन समयमा उसको साथमा उभिनु नै साँचो मानवीय संस्कारको पहिचान हो।
हामीले बुझ्नुपर्छ कि जीवनमा हरेक चम्किलो वस्तु सुन हुँदैन। कुनै व्यक्तिको बाहिरी सुन्दरता, आर्थिक सम्पन्नता वा ठूला-ठूला कुराहरू उसको चरित्रको प्रमाण होइनन्। वास्तविक परीक्षा त्यतिबेला हुन्छ, जब उसले कुनै कमजोर व्यक्तिलाई सहयोग गर्ने, कसैको गल्तीलाई क्षमा गर्ने वा कठिन परिस्थितिमा सत्यको पक्षमा उभिने अवसर पाउँछ ।
धन कमाउनु गलत होइन, तर धन कमाउन अपनाइएको गलत बाटो चिन्ताको विषय हो। इमानदारीपूर्वक कमाइएको थोरै सम्पत्तिले पनि मनलाई सन्तोष दिन सक्छ, जबकि बेइमानीबाट कमाइएको ठूलो सम्पत्तिले पनि मानिसलाई भित्रैदेखि अशान्त बनाउन सक्छ। जीवनको खुसी धेरै कुरा प्राप्त गर्नुमा मात्र होइन, आफूले पाएको कुराप्रति सन्तुष्टि र कृतज्ञता राख्नुमा पनि छ।
मानिसले आफ्नो जीवन अरूसँग तुलना गरेर बिताउनु हुँदैन। हरेक व्यक्तिको परिस्थिति, संघर्ष र क्षमता फरक-फरक हुन्छ। कसैको प्रभावमा परेर आफ्नो पहिचान गुमाउनु र कसैको अभाव देखेर आफूलाई कमजोर ठान्नु जीवनको ठूलो भूल हो। आफ्ना राम्रा गुणहरू पहिचान गरेर, कमजोरीहरू सुधार्दै र स्वभावमा सरलता कायम राखेर अगाडि बढ्नु नै जीवनको सही दिशा हो।
मानिसको जीवनमा कठिनाइहरू आउँछन्, तर ती कठिनाइहरूले जीवन समाप्त गर्न होइन, बरु हामीलाई अझ बलियो बनाउन पनि मद्दत गर्छन्। समस्यादेखि डराएर वर्तमानका खुसीहरू गुमाउनु बुद्धिमानी होइन। बितिसकेको समय अनुभव बनिसकेको छ र आउने समय अझै भविष्यमा छ। त्यसैले आजलाई राम्रो बनाउने प्रयास गर्नुपर्छ। धैर्य, आत्मविश्वास र ईश्वरप्रतिको विश्वासले मानिसलाई प्रतिकूल परिस्थितिमा पनि अगाडि बढ्ने शक्ति दिन्छ।
जीवनको सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति मनको शान्ति हो। यदि मन शान्त छ भने अभावमा पनि सन्तोष प्राप्त गर्न सकिन्छ। तर मन अशान्त छ भने अपार धनसम्पत्तिको बीचमा पनि मानिस दुःखी रहन सक्छ। अरूलाई सम्झनु प्रेम हो, कसैको समस्यालाई बुझ्नु संवेदना हो र कुनै स्वार्थबिना कसैको साथ दिनु मानवता हो। यिनै गुणहरूले मानिसलाई वास्तवमै महान् बनाउँछन्।
सम्बन्धहरूको सुन्दरता पनि यही कुरामा लुकेको हुन्छ कि हामी एकअर्काको खुसीमा खुसी हुने र दुःखमा सहभागी बन्ने गरौँ। कसैको राम्रो समयमा सँगै तस्बिर खिचाउने मानिसहरू धेरै भेटिन्छन्, तर उसको कठिन समयमा हात समातेर साथ दिने मानिसहरू कमै हुन्छन्। जो व्यक्ति कुनै अपेक्षाबिना अरूको काममा आउँछ, उसैले जीवनमा साँचो सम्बन्धको महत्त्व बुझ्न सक्छ।
हामीले यो कुरा पनि सम्झनुपर्छ कि मानिस जन्मँदा आफ्नो साथमा कुनै नाम, पद वा सम्पत्ति लिएर आउँदैन। उसले आफ्ना कर्मबाट पहिचान बनाउँछ र संसार छोडेर जाँदा आफ्ना सम्झना तथा संस्कारहरू पछाडि छोडेर जान्छ। त्यसैले जीवनको उद्देश्य केवल आफ्ना लागि बाँच्नु मात्र होइन, आफ्नो अस्तित्वबाट अरूको जीवनमा पनि खुसी र आशा जगाउनु हुनुपर्छ।
मेरो विचारमा जीवनको सबैभन्दा ठूलो सफलता हामीसँग कति धन छ वा हामीलाई कति मानिसले चिन्छन् भन्ने होइन, बरु हाम्रो व्यवहारबाट कति मानिस खुसी छन् र कति मानिसले हामीलाई साँचो मनले सम्झन्छन् भन्ने हो। हामीले यस्तो जीवन जिउनुपर्छ, जहाँ हाम्रो बोलीले कसैको मन नदुखोस्, हाम्रो कर्मले कसैको अहित नहोस् र हाम्रा संस्कारले समाजलाई नयाँ दिशा दिन सकून्। किनकि धन र पद समयसँगै समाप्त हुन सक्छन्, तर असल संस्कारको सुगन्ध पुस्तौँसम्म कायम रहन्छ।
उक्त विचार लायन्स क्लब इन्टरनेसनल, डिस्ट्रिक्ट जोन ४१ का जोन चेयरपर्सन सह डिस्ट्रिक्ट चेयरपर्सन एवं भारत विकास परिषद्, रक्सौलका सेवा संयोजक सह मिडिया प्रभारी तथा सामाजिक अभियन्ता बिमल सर्राफले प्रेससँग साझा गर्नुभएको हो।
