रक्सौल, पूर्वी चम्पारण । १९ भदाै । जन्माष्टमी आउनासाथ मन्दिरहरू सजाइन्छन्, घरमा उत्सवको वातावरण बन्छ, बालबालिकाहरू कृष्ण र राधाको रूप धारण गर्छन् र चारैतिर ‘जय श्रीकृष्ण’का जयजयकार गुञ्जिन थाल्छन्। यो हाम्रो आस्था र संस्कृतिको सुन्दर तस्वीर हो। तर के जन्माष्टमीको अर्थ केवल उत्सव मनाउनु र भगवान् श्रीकृष्णको पूजा गर्नु मात्र हो ?
सायद होइन।
जन्माष्टमीले हामीलाई केवल श्रीकृष्णको जन्मको सम्झना गराउँदैन, बरु आफ्नो जीवनलाई हेर्ने र बुझ्ने अवसर पनि दिन्छ। श्रीकृष्णको सम्पूर्ण जीवन संघर्ष, प्रेम, नीति, साहस, त्याग र कर्मको सन्देशले भरिएको छ।
उक्त विचार लायन्स क्लब इन्टरनेसनल डिस्ट्रिक्ट ३२२ ईका जोन चेयरपर्सन सह डिस्ट्रिक्ट चेयरपर्सन तथा भारत विकास परिषद् रक्सौलका सेवा संयोजक सह मिडिया प्रभारी एवं सामाजिक कार्यकर्ता बिमल सर्राफले सञ्चारकर्मीसँग साझा गर्नुभएको हो।
श्रीकृष्णको जन्म हुँदा परिस्थिति अनुकूल थिएन। चारैतिर भय र अत्याचारको वातावरण थियो। तर पनि उहाँले जीवनका कठिनाइहरूसामु हार मान्नुभएन। उहाँको जीवनले हामीलाई परिस्थिति जति नै प्रतिकूल भए पनि आशा र साहस छोड्नु हुँदैन भन्ने सन्देश दिन्छ।
आज हाम्रो समाज पनि अनेकौँ चुनौतीबाट गुज्रिरहेको छ। सम्बन्धमा दूरी बढिरहेको छ, स–साना कुरामा मनमुटाव भइरहेको छ, सफलताको दौडमा संवेदना पछाडि पर्दै गएको छ र मानिसहरू एक–अर्काभन्दा अगाडि बढ्ने होडमा आफ्नै मानिसहरूलाई पछाडि छोडिरहेका छन्।
यस्तो समयमा श्रीकृष्णको जीवनले हामीलाई एकपटक रोकिएर सोच्न प्रेरित गर्छ।
के हामी वास्तवमै कृष्णका विचारहरूलाई आफ्नो जीवनमा उतारिरहेका छौँ ?
हामी कृष्णको पूजा गर्छौँ, तर के उहाँले देखाउनुभएको कर्मको मार्गमा हिँडिरहेका छौँ ?
हामी कृष्णको मित्रताको कुरा गर्छौँ, तर के हाम्रा सम्बन्धमा सुदामाजस्तो सच्चाइ र आत्मीयता छ ?
हामी कृष्णको प्रेमलाई सम्झन्छौँ, तर के हाम्रो प्रेममा स्वार्थ कम र समर्पण बढी छ ?
हामी धर्मका कुरा गर्छौँ, तर के अन्यायको विरुद्ध उभिने साहस हामीसँग छ ?
यी प्रश्नहरूको उत्तरले नै जन्माष्टमीको वास्तविक अर्थ बुझ्न हामीलाई सहयोग गर्छ।
श्रीकृष्णले जीवनबाट भाग्न होइन, कर्तव्य पूरा गर्दै संघर्ष गर्न सिकाउनुभयो। उहाँले मानिसको अधिकार कर्ममा हुन्छ, परिणाममा होइन भन्ने सन्देश दिनुभयो। आजको समयमा यो सन्देश अझ महत्त्वपूर्ण छ। हामी प्रायः परिणामको चिन्तामा वर्तमानको आनन्द र आफ्नो कर्तव्यप्रतिको इमानदारीसमेत गुमाइरहेका हुन्छौँ।
आज समाजलाई त्यस्तो कृष्ण–विचारको आवश्यकता छ, जसले हाम्रो मनभित्रको अहंकार घटाओस्, विवेक जगाओस् र मानवतालाई बलियो बनाओस्।
हामीले बालबालिकालाई कृष्णले माखन चोरेको कथा मात्र सुनाउनु हुँदैन। उहाँले मित्रता निभाउनुभयो, अन्यायको विरुद्ध आवाज उठाउनुभयो, कठिन परिस्थितिमा सही निर्णय लिनुभयो र जीवनभर कर्म तथा धर्मको मार्ग देखाउनुभयो भन्ने कुरा पनि बुझाउन आवश्यक छ।
जन्माष्टमीको सबैभन्दा सुन्दर सन्देश यही हो—ईश्वरलाई बाहिर खोज्नुका साथै आफ्नो मनभित्र पनि खोजौँ।
यदि हाम्रो व्यवहारबाट कुनै दुःखी व्यक्तिले राहत पाउँछ, कुनै आवश्यकतामा परेको व्यक्तिको अनुहारमा मुस्कान आउँछ, कुनै निराश व्यक्तिले आशा पाउँछ र कुनै कमजोर व्यक्तिले सहारा पाउँछ भने त्यही नै कृष्णको सच्चा आराधना हो।
आज मन्दिर सजाउनुका साथै आफ्नो मन सजाउने आवश्यकता पनि छ। घरमा दीप बाल्नुका साथै आफ्नो मनभित्रको अन्धकार हटाउने प्रयास गर्नुपर्छ। कृष्णको जन्मोत्सव त्यतिबेला मात्र सार्थक हुनेछ, जब हाम्रो मनमा प्रेम, करुणा, सत्य, संयम र साहसको जन्म हुनेछ।
आउनुहोस्, यस जन्माष्टमीमा केवल कृष्णको जन्मोत्सव मात्र नमनाऔँ, बरु आफ्नो मनभित्र नयाँ विचारको जन्म गराऔँ।
स्वार्थको ठाउँमा सेवा, अहंकारको ठाउँमा विनम्रता, घृणाको ठाउँमा प्रेम र निराशाको ठाउँमा विश्वासलाई अपनाऔँ।
किनकि कृष्णलाई पूजा गर्नुभन्दा महत्त्वपूर्ण छ—कृष्णका शिक्षालाई आफ्नो जीवनमा उतार्नु।
यही जन्माष्टमीको साँचो सन्देश हो र यही नै एक राम्रो तथा सभ्य समाज निर्माणको सुरुवात पनि हो।
