रक्सौल, पूर्वी चम्पारण २५ कार्तिक । कुनै पनि देशको भविष्य त्यहाँको युवा पुस्ताको सोच, ऊर्जा, क्षमता र संकल्पमा निर्भर हुन्छ। युवा केवल देशको जनसंख्याको एउटा हिस्सा मात्र होइनन्, उनीहरू देशका आशा, सपना र परिवर्तनका सबैभन्दा ठूला शक्ति हुन्। जुन देशका युवामा नयाँ काम गर्ने उत्साह, अन्यायविरुद्ध आवाज उठाउने साहस र समाजलाई राम्रो बनाउने संकल्प हुन्छ, त्यस देशको प्रगतिलाई कसैले रोक्न सक्दैन। तर जब यही युवा पुस्ताले राजनीतिलाई फोहोर, स्वार्थ र अवसरवादले भरिएको क्षेत्र ठानेर यसबाट दूरी बनाउँछ, तब यो राजनीति मात्र होइन, लोकतन्त्रकै लागि चिन्ताको विषय बन्न पुग्छ।

आज सबैभन्दा ठूलो प्रश्न यही हो कि आखिर युवाहरू राजनीतिमा आउन किन हिचकिचाउँछन् ? किन शिक्षित, प्रतिभाशाली र समाजका लागि केही गर्ने उत्साह भएका युवाहरू राजनीतिलाई आफ्नो कार्यक्षेत्र बनाउनबाट पछि हटिरहेका छन्? के राजनीति केवल धन, बाहुबल, पारिवारिक विरासत र प्रभावशाली सम्बन्ध भएका व्यक्तिहरूका लागि मात्र सीमित भएको हो? यदि यस्तो हो भने यो लोकतन्त्रको मूल भावनाका लागि गम्भीर चुनौती हो।

वास्तवमा राजनीति समाजलाई सही दिशा दिने र जनहितमा निर्णय गर्ने सशक्त माध्यम हो। यसको उद्देश्य सत्ता प्राप्त गर्नु मात्र नभई जनताको समस्या बुझ्नु, समाधान खोज्नु र समाजको अन्तिम व्यक्तिसम्म विकासको लाभ पुर्‍याउनु हुनुपर्छ। तर आज राजनीतिप्रति युवाहरूको मनमा विभिन्न आशंका छन्। चुनाव लड्न बढ्दो खर्च, राजनीतिक दलमा अवसरको कमी, परिवारवाद, गुटबन्दी, जातीय समीकरण तथा वर्षौँसम्म संगठनमा काम गर्दा पनि उचित पहिचान नपाउनुले युवाहरूको उत्साह कमजोर बनाएको छ।

यद्यपि राजनीतिलाई राम्रो बनाउने जिम्मेवारी अरूको काँधमा मात्र छोडेर परिवर्तनको अपेक्षा गर्न सकिँदैन। यदि युवाहरू वर्तमान व्यवस्थासँग असन्तुष्ट छन् भने उनीहरूले आलोचनामा मात्र सीमित नभई व्यवस्थाको हिस्सा बनेर सुधारको प्रयास गर्नुपर्छ। लोकतन्त्र दर्शक बनेर ताली बजाउँदा बलियो हुँदैन, बरु जिम्मेवारी उठाउने र सक्रिय सहभागिताबाट बलियो हुन्छ।

युवाहरू राजनीतिमा आउनु किन आवश्यक छ ?

आजका युवाहरू शिक्षा, प्रविधि, विज्ञान, व्यवसाय, सामाजिक सेवा र सञ्चारका क्षेत्रमा आफ्नो प्रतिभा प्रमाणित गरिरहेका छन्। उनीहरूसँग नयाँ सोच, समस्या बुझ्ने क्षमता र आधुनिक चुनौतीहरूको सामना गर्ने अनुभव छ। यही क्षमता राजनीतिसँग जोडिएमा शासन र प्रशासनमा नयाँ कार्यसंस्कृतिको विकास हुन सक्छ।

युवाहरूको सहभागिताले शिक्षा, रोजगारी, स्वास्थ्य, वातावरण, महिला सुरक्षा, कृषि, उद्यमशीलता र स्थानीय विकासजस्ता महत्वपूर्ण विषयले नयाँ प्राथमिकता पाउन सक्छन्। उनीहरूले परिणाममुखी काम, पारदर्शिता र जवाफदेहिताको मागलाई पनि बलियो बनाउन सक्छन्।

तर राजनीतिमा आउनुको उद्देश्य पद, प्रतिष्ठा र लोकप्रियता हासिल गर्नु मात्र हुनुहुँदैन। यसका लागि धैर्य, अध्ययन, संवेदनशीलता, अनुशासन, इमानदारी र जनसेवाको भावना आवश्यक हुन्छ। भाषण गरेर वा सामाजिक सञ्जालमा सक्रिय भएर मात्र कोही असल जनप्रतिनिधि बन्न सक्दैन। जनतामाझ रहनु, उनीहरूको समस्या सुन्नु, कठिन परिस्थितिमा साथ दिनु र निःस्वार्थ भावले काम गर्नु नै सच्चा नेतृत्वको पहिचान हो।

राजनीतिक दलहरूले पनि आफ्नो सोच बदल्नुपर्छ

यदि राजनीतिक दलहरू साँच्चिकै युवा नेतृत्वलाई अगाडि बढाउन चाहन्छन् भने उनीहरूलाई चुनावका बेला भीड जम्मा गर्न र नारा लगाउनमा मात्र सीमित राख्नु हुँदैन। संगठनका महत्वपूर्ण निर्णय, नीति निर्माण र चुनावी जिम्मेवारीमा योग्य, इमानदार तथा कर्मठ युवाहरूलाई उचित स्थान दिनुपर्छ। उम्मेदवारी वितरण गर्दा धनबल, जातीय समीकरण र पारिवारिक पहिचानभन्दा योग्यता, जनसेवा, सामाजिक स्वीकार्यता र कार्यक्षमतालाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।

युवाहरूलाई अवसर दिनु राजनीतिक दलहरूको उदारता मात्र होइन, लोकतन्त्रप्रतिको जिम्मेवारी पनि हो। सामान्य परिवारबाट आएका प्रतिभाशाली युवाहरूका लागि राजनीतिमा अवसर सहज नभएसम्म समान अवसरको लोकतान्त्रिक भावना पूर्ण रूपमा साकार हुन सक्दैन।

युवाहरूले पनि आफ्नो जिम्मेवारी बुझ्नुपर्छ

राजनीतिमा प्रवेश गर्नुअघि युवाहरूले आफूभित्र नेतृत्वका गुण विकास गर्नुपर्छ। उनीहरूलाई संविधान, लोकतान्त्रिक मूल्य, देशको इतिहास, सामाजिक अवस्था र जनसमस्याबारे जानकारी हुनुपर्छ। विरोध गर्नु लोकतन्त्रको अधिकार हो, तर विरोधसँगै सकारात्मक विकल्प प्रस्तुत गर्नु पनि उत्तिकै आवश्यक छ। राजनीतिक मतभेदलाई व्यक्तिगत शत्रुतामा बदल्नुको सट्टा विचार र नीतिका आधारमा स्वस्थ बहसको संस्कृति विकास गर्नुपर्छ।

युवा शक्तिको प्रयोग घृणा, हिंसा, अफवाह र समाजलाई विभाजन गर्न होइन, सामाजिक एकता, भाइचारा र विकासका लागि हुनुपर्छ। आज आफ्नो वरपरका साना समस्याहरू समाधान गर्न योगदान दिइरहेका युवाहरूले नै भोलि ठूलो स्तरमा समाज र देशको नेतृत्व गर्ने क्षमता राख्छन्।

हामीले यो पनि बुझ्नुपर्छ कि लोकतन्त्रमा चुनाव लड्नु मात्र राजनीतिक सहभागिता होइन। ग्रामसभा, नगरपालिका, सामाजिक संगठन, विद्यार्थी संगठन, जनचेतनामूलक अभियान र जनहितका विषयमा सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्नु पनि राजनीतिक सहभागिताको महत्वपूर्ण हिस्सा हो। प्रत्येक युवा विधायक वा सांसद बन्नु आवश्यक छैन, तर प्रत्येक युवा सचेत नागरिक बन्नु आवश्यक छ।

आज भारतको युवा जनसंख्या देशको सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो। यस शक्तिलाई सही दिशा, उचित अवसर र सकारात्मक वातावरण प्रदान गर्न सकिएमा भारतीय राजनीतिमा नयाँ ऊर्जा र विश्वसनीयता आउन सक्छ। राजनीति पुस्तौँदेखि चल्दै आएको विरासत होइन, जनसेवाका लागि सबैका निम्ति खुला मञ्च बन्नुपर्छ।

अन्त्यमा मेरो विचारमा राजनीतिलाई परिवर्तन गर्न असल नेताहरूको प्रतीक्षा गरेर मात्र पुग्दैन, असल र जिम्मेवार व्यक्तिहरू आफैँ अगाडि आउनुपर्छ। यदि इमानदार, शिक्षित, संवेदनशील र कर्मठ युवाहरू राजनीतिबाट टाढा रहे भने खाली ठाउँमा आदर्श र नैतिकता स्थापित हुन सक्दैन।

युवाहरूले देशको भविष्य केवल सरकारका निर्णयबाट मात्र होइन, नागरिकको सोच र सक्रिय सहभागिताबाट पनि निर्धारण हुन्छ भन्ने कुरा बुझ्नुपर्छ। त्यसैले राजनीतिप्रति निराश भएर पछि हट्नुको सट्टा यसलाई सकारात्मक दिशा दिने संकल्प गर्नुपर्छ।

किनकि जब युवाहरू आफ्नो भविष्यको चिन्ता मात्र नगरी देशको भविष्यको जिम्मेवारी उठाउन थाल्छन्, तब मात्र साँचो अर्थमा राष्ट्र निर्माणको सुरुवात हुन्छ। राजनीतिमा युवाहरूको सहभागिता समयको माग मात्र होइन, लोकतन्त्रलाई जीवन्त, जवाफदेही र सुदृढ बनाउने सबैभन्दा ठूलो आशा पनि हो।

उक्त विश्लेषण लायन्स क्लब इन्टरनेशनल, डिस्ट्रिक्ट 322ई, जोन 41 का जोन चेयरपर्सन सह डिस्ट्रिक्ट चेयरपर्सन एवं भारत विकास परिषद्, रक्सौलका सेवा संयोजक सह सञ्चार तथा सञ्चारमाध्यम प्रभारी एवं सामाजिक कार्यकर्ता बिमल सर्राफले प्रेससँग साझा गर्नुभएको हो।